Artykuły
Kultura łużycka
Często w różnych publikacjach mówi się o kulturze łużyckiej. A czym jest? To kultur archeologiczna środkowej oraz młodszej epoki brązu, a także wczesnej epoki żelaza. Występowała głównie na ziemiach polskich. Również można ją spotkać na obszarach przyległych do ziem polskich. Można ją zaliczyć do kręgu kultur pól popielnicowych. Kwalifikuje się ją tutaj ze względu na formę pochówku ciałopalnego w popielnicach, które następnie zakopywano w ziemię.Kulturę łużycka można podzielić na wiele grup, które różnią się inwentarzem, obrządkiem pogrzebowym, a nawet formami osadnictwa. Z tych czasów pochodzą zarówno osady otwarte, jak i zamknięte. Zaliczyć tu można chociażby osadę w Biskupinie. Cechą wspólną wszystkich grup kultury łużyckiej jest ten sam model gospodarki oraz względnie zbliżony model struktur osadniczych.
Termin kultura łużycka funkcjonuje od drugiej połowy XIX wieku. Początkowo tą nazwa określano zjawiska występujące na obszarach Łużyc. Na przełomie epoki brązu oraz wczesnej epoki żelaza, pojawiły się tu cmentarzyska, które składały się z grobów popielnicowych. Stopniowo rozszerzano zasięg kultury łużyckiej na Saksonię, Wielkopolskę, Śląsk, a nawet tereny Czech i Moraw. Z biegiem czasu jej funkcjonowania dopatrywano się na coraz dalszych obszarach. Identyfikowano ją występowaniem cmentarzysk, zwanych polami popielnicowymi.
Początki kultury łużyckiej to lata 1350 – 1300 p. n. e., natomiast za jej koniec uznaje się przedział 500 – 400 lat p. n. e. W jej rozwoju można wyróżnić dwa podstawowe horyzonty chronologiczne. Pierwszy z nich to horyzont wczesny, przypadający na środkową epokę brązu i wyrażający się przez występowanie ornamentu guzowego na ceramice. Istotnym jest, że guzy występują w miejscu największej wydętości brzuśców naczyń. Drugi to tzw. horyzont późny, który łączy się z późną epoką brązu. Jego cechą charakterystyczną jest ceramika ostro profilowana, która wiąże się z dwustożkowymi formami naczyń. W późniejszej fazie pojawiły się naczynia zdobione ukośnym kanelowaniem, a nawet specyficzne formy wykonane z brązu takie jak miecze, szpile i zapinki. Możemy także wyróżnić fazę, która przypada na wczesną epokę żelaza. Wtedy to znaczne obszary kultury łużyckiej znalazły się pod wpływami kultury halsztackiej. Obszar Śląska był w tym czasie miejscem rozwoju śląskiego typu stylu halsztackiego. Był to czas napływu na ziemie polskie licznych wyrobów żelaznych. Nie zapominajmy, że w tym okresie pojawiło się wiele znanych grodów typu biskupińskiego.
Warto także wspomnieć o okresie w kulturze łużyckiej zwanym Hallstatt D. Wtedy nastąpił największy rozkwit wschodniej wielkopolski. Był to obszar pośrednictwa w handlu bursztynem pomiędzy obszarami Pomorza i południowej Europy. Z tego okresu pochodzą ślady najazdów Scytów. Ich efektem było zniszczenie części osad, a także występowanie grocików z trzema graniami, które są charakterystyczne dla Scytów.